ΤΑ «ΑΠ’ΑΡΧΗΣ» ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΣΩΜΑΤΕΙΑ Π. ΦΑΛΗΡΟΥ

Γράφει ο Βασίλης Χατζηκωνσταντίνου.

Δικαίωμα κατοχυρωμένο από το Σύνταγμα, είναι το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι, δηλαδή το δικαίωμα των Ελλήνων, να συνιστούν ενώσεις και μη κερδοσκοπικά σωματεία. Οι Φαληριώτες αποδείχτηκαν «επιρρεπείς» στο συνεταιρίζεσθαι και δημιούργησαν πολλά και σημαντικά σωματεία από το 1914 μέχρι και σήμερα.

Στο μικρό αυτό σημείωμά μου, δεν θα περιλάβω τα αθλητικά, επαγγελματικά, επιστημονικά καλλιτεχνικά και μορφωτικά σωματεία. Ο πρώτος γνωστός σύλλογος που συστήθηκε στο Παλαιό Φάληρο, ενώ αυτό αποτελούσε ακόμα τμήμα του Δήμου Αθηναίων, ήταν ο Κτηματικός Σύνδεσμος Παλαιού Φαλήρου, «Ο ΠΑΛΑΙΟΣ ΦΑΛΗΡΟΣ», που ιδρύθηκε το 1914, με βασιλικό διάταγμα (σύμφωνα με τη νομοθεσία που ίσχυε μέχρι τότε) και δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Ακολούθησε 1915-1916, ο «Αστικός Σύνδεσμος Παλαιού Φαλήρου», (που στην ουσία ήταν ανασύσταση του προηγουμένου συλλόγου, με νέο νομικό καθεστώς) και µέλη εξέχοντες Φαληριώτες, όπως ο στενός συνεργάτης του Ελευθέριου Βενιζέλου και μετέπειτα πρωθυπουργός Ανδρέας Μιχαλακόπουλος, οι Μαρίνος Γερουλάνος, Δηµήτρης Μαρινόπουλος, Κάρολος Φιξ και άλλοι. Με τη φροντίδα τους και τις ενέργειές τους, οικοδομήθηκε στο Φάληρο σε οικόπεδο που δώρησε η Αγγελική Αλεξάνδρου Κοντοσταύλου, ο πρώτος Ενοριακός Ναός στην πόλη μας, αφιερωμένος στον Άγιο Αλέξανδρο.

Τον Οκτώβριο του 1930, εμφανίζεται ο «Σύνδεσμος Κατοίκων Αγίας Βαρβάρας» και τον Απρίλιο του 1933 ο «Σύνδεσμος Κατοίκων Συνοικίας Αγίων Αναργύρων Παλαιού Φαλήρου». Ένα φιλοπρόοδο και νεωτεριστικό σωματείο, ιδρύεται τον Δεκέμβριο του 1933, με την επωνυμία «Όμιλος Νέων Παλαιού Φαλήρου», που εμφανίζεται και ως «Φαληρικός Όμιλος Νέων».

Τον Ιανουάριο του 1934 γεννήθηκε η «Φαληρική Ένωσις», το σημαντικότερο φαληριώτικο σωματείο που υπήρξε ποτέ, από τότε που υπάρχει το Παλαιό Φάληρο μέχρι και σήμερα. Ανάμεσα στους ιδρυτές, που μερικοί από αυτούς απετέλεσαν και το πρώτο διοικητικό Συμβούλιο της Ένωσης βρίσκονται μερικά από τα σημαντικότερα ονόματα της εποχής. Καθηγητές Πανεπιστημίου, ανώτατοι κρατικοί υπάλληλοι, επιστήμονες κύρους, επιχειρηματίες, έμποροι, εισοδηματίες, ιδιώτες και όσοι άλλοι ήσαν πρόθυμοι να προσφέρουν τον πολύτιμο χρόνο τους και την οικονομική ενίσχυσή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρω τα ονόματα των Ερρίκου Σκάσση, Κωνσταντίνου Κατσαρά, Ιωάννη Μινέττα, Πέτρου Σερράος, Κλέωνος Κήττα, Λεωνίδα Χαραλάμπους, Σόλωνος Βούλγαρη, Ιωάννου Φιξ, Σπύρου Χατζηκυριάκου, Γεωργίου Γρώμαν, Ανδρέα Τσιμένη, Αρίστιππου Σχορτσανίτη (που ήταν ο μακροβιότερος και ο πλέον επιτυχημένος Πρόεδρος του σωματείου) κ.α. Κινητήρια όμως δύναμη του συλλόγου, ήταν ο Πέτρος Σερράος, ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου «Φαληρικόν» , που στις φιλόξενες αίθουσές του, πραγματοποιούντο όλες σχεδόν οι εκδηλώσεις της «Φαληρικής Ενώσεως», όπως χοροί, κονσέρτα, φιλολογικές βραδιές, διαλέξεις, εκθέσεις ζωγραφικής κ.α. Η πολυσχιδής δράση του, επηρέασε προς το καλύτερο τις τύχες του Παλαιού Φάληρου, μέχρι και την κατάληψη της Ελλάδας από τη Ναζιστική Γερμανία. Το κυριότερο όμως επίτευγμα του συλλόγου, ήταν η ίδρυση της Νυκτερινής Σχολής Π.Φαλήρου, στην οποία φοιτούσαν δωρεάν, ενισχυόμενα με κάθε τρόπο, φτωχά και άπορα εργαζόμενα παιδιά της πόλης.

Δεν ήταν δυνατόν όμως να λείψει και ένα αμιγώς γυναικείο σωματείο, όπως ο «Σύλλογο Κυριών Παλαιού Φαλήρου», που αμέσως μετά την ίδρυσή του τον Μάρτιο του 1934, πρωτοστάτησε στην κοινωνική ζωή της πόλης και το 1936, αριθμούσε, ήδη 199 μέλη. Το 1935 ιδρύεται ο «Σύνδεσμος Φίλων Παλαιού Φαλήρου», με πολυσυλλεκτικότητα μελών και εκτός της πόλης. Ένας άλλος σύλλογος εμφανίζεται το 1936 με τη μορφή όμως συνεταιρισμού περιορισμένης ευθύνης, ο «Φαληρικός Σύνδεσμος Συν.Π.Ε.», με πρώτο Πρόεδρο τον διαπρεπή ιατρό και Καθηγητή Κωνσταντίνο Κατσαρά. Το έτος 1936, έχει ήδη συσταθεί, χωρίς όμως να υπάρχουν περισσότερες πληροφορίες γι’ αυτόν ο «Φαληρικός Όμιλος».

Τη δράση των σωματείων αυτών, τερμάτισε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και η Γερμανική Κατοχή και ποτέ δεν ξαναλειτούργησαν. Ένα σχεδόν χρόνο μετά την Απελευθέρωση, τον Σεπτέμβριο 1945, ιδρύεται το σπουδαιότερο κατά την άποψή μου, μεταπολεμικό σωματείο. Ήταν ο «Όμιλος Φιλοτέχνων Παλαιού Φαλήρου», που προήλθε από το «Φαληρικό Ωδείο», στην προσπάθειά του να δημιουργήσει στο Φάληρο την δύσκολη εκείνη εποχή, μια κοινωνική, πνευματική και καλλιτεχνική κίνηση. Ψυχή και Πρόεδρος του συλλόγου, η καθηγήτρια του πιάνου και διευθύντρια του «Φαληρικού Ωδείου», Λέλα Λεβίδη, σύζυγος του διαπρεπούς μουσουργού Δημήτρη Λεβίδη και αδελφή του καθηγητή Φαίδωνα Μπουμπουλίδη και της μοναδικής διεθνούς φήμης πιανίστας, Ρίτας Μπουμπουλίδη. Εκτός από τις σχεδόν ανά μήνα «μουσικοφιλολογικές συγκεντρώσεις» που διοργάνωνε «εις τας αιθούσας του ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ» και τις διάφορες άλλες εκδηλώσεις στο «Μαυρομμάτειο» ή αλλού, επανίδρυσε, σε άλλη βάση βέβαια, τη «Νυχτερινή Σχολή», που στην πενταετία 1945-1950, προσέφερε πολλά στα φτωχά και άπορα παιδιά του Φαλήρου, που μετά την Κατοχή, βίωναν και τον Εμφύλιο. Ο Όμιλος λειτούργησε μέχρι και το 1950, χρονολογία του θανάτου του Δημήτρη Λεβίδη.

Το 1966 με πρωτοβουλία 35 Φαληριωτών (Ζάμαρος, Τσαμτσούρη, Ζησιμοπούλου, Ξυνός κ.α.) ιδρύθηκε ο « Εξωραϊστικός και Μορφωτικός Σύλλογος» Που προσέφερε πολλά στην περιοχή Αμφιθέας και όχι μόνο. Έπαψε κάθε δραστηριότητα, χωρίς όμως να διαλυθεί, στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Με πρωτοβουλία της Σοφίας Σταματοπούλου, ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1960, ο « Σύλλογος Κοινωνικής Μερίμνης Παλαιού Φαλήρου», με συμμετοχή σχεδόν αποκλειστικά κυριών από τις γνωστότερες του Φαλήρου. Διατηρήθηκε για σχεδόν 25 χρόνια και μετά ατόνησε η λειτουργία του σιγά-σιγά.

Ένας άλλος σύλλογος, με λάμψη και πολλές φιλοδοξίες, ξεκίνησε τα επόμενα χρόνια. Ήταν ο «Σύλλογος Φαληριωτών» με ιδρυτικά μέλη τον Γιώργο Κατσαρό, τον Άλκη Στέα, τον Νίκο Σκορδαρά, τον επιχειρηματία της Peugeot στην Ελλάδα Ηλία Σάρρα, τον Νίκο Αντωνόπουλο και άλλα γνωστά ονόματα του Φαλήρου. Για ένα χρονικό διάστημα είχε μεγάλη πολιτιστική και κοινωνική προσφορά. Αξέχαστο έχει μείνει το «45άρι» που κυκλοφόρησε κάποιο Δεκέμβριο, με ευχές για τα «Χριστούγεννα» και τον «Καινούριο Χρόνο» από τη φωνή του Άλκη Στέα. Ο σύλλογος αυτός αφού διέγραψε μια λαμπρή πορεία, «έδυσε» όταν ο Σκορδαράς, ο Αντωνόπουλος και κυρίως «η ψυχή του», ο Άλκης Στέας, έφυγαν από τη ζωή. Από τότε αλλά και από πριν από του παραπάνω συλλόγους, υπήρξαν και υπάρχουν και άλλοι αξιόλογοι. Με αυτούς όμως, ας ασχοληθεί κάποιος επόμενος ερευνητής.

Μάρτιος 2016

Βασίλης Ε. Χατζηκωνσταντίνου

Δικηγόρος-Ερευνητής

Πρόεδρος «Αρχείου Ιστορίας Παλαιού Φαλήρου»

Κύλιση στην Αρχή
faliros.gr designed by efuture.gr
Don't have an account yet? Register Now!

Sign in to your account