Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ «ΒΑΡΚΑΡΟΛΛΑΣ» ΤΟΥ «ΠΑΛΙΟΥ ΦΑΛΗΡΟΥ».

Γράφει ο δικηγόρος Βασίλης Χατζηκωνσταντίνου

Στις αρχές του χειμώνα του 1933, ένα βράδυ σε κάποιο στέκι του Παλαιού Φαλήρου, συζητούσαν μερικοί παλιότεροι του Φαλήρου και κάποιοι νεοφερμένοι «διαλογιζόμενοι», όπως γράφεται σε κείμενο της εποχής για το «τί πρέπει να γίνει για να ξαναπάρει το Φάληρό μας την παλιά του αίγλη», οι κ.κ. Κήττας, Νικολαϊδης, Σερράος, Πράτσικας, Χαραλάμπους και Μινέττας.
Σε δεύτερη συνάντηση τους ήρθαν οι κ.κ. Κιουρτσιδάκης, Καλλιανέσης, Κρίκος, Καλαμάρο και Τσουκαλάς.Σε τρίτη συνάντηση ήλθαν και οι κ.κ. Αρβανιτόπουλος, Αντωνόπουλος, Κατσαράς, Σκάσσης, Σακελλαρίου και Φιξ, ενώ σε επόμενη συνάντηση συμμετείχαν οι κ.κ. Αθανασιάδης, Βαρβαρέσσος, Βούλγαρης, Γερουλάνος, Γρώμαν, Ζέης, Ιωαννίδης, Καλφόπουλος, Κατσαμπής, Καστοριάδης, Μπάτσας, Μακκάς, Σωσσίδης, Τουφεξής, Χριστοφίδης «και άλλοι και άλλοι».
Μέσα σε μια ατμόσφαιρα γενικού ενθουσιασμού, ξεπετάχθηκε ο πόθος όλων  των Φαληριωτών για την αναγέννηση του Φαλήρου, «σαν διαμαρτυρία για την εγκατάλειψη, που άδικα χρόνια τώρα καταδίκασαν το Φάληρό μας», όπως στα παλιά κείμενα εξιστορείται.
Αποτέλεσμα της όλης αυτής διεργασίας ήταν η γέννηση ενός πραγματικά σπουδαίου συλλόγου, που από την ίδρυσή του μέχρι και την κατάληψη της Ελλάδας από τη ναζιστική Γερμανία, επηρέασε και επέδρασε όσο τίποτε άλλο στις τύχες και στα δρώμενα του Φαλήρου.
Έτσι γεννήθηκε η «Φαληρική Ένωσις», που η σφραγίδα της συμβολικά απεικονίζει συνάντηση του Θεού της θάλασσας Ποσειδώνα και της θεάς της σοφίας Αθηνάς, ενώ τους πλαισιώνουν «κύματα φαληριόωντα».
Τη σφραγίδα σχεδίασε ο σημαντικός Ζακυνθινός ζωγράφος, αγιογράφος, ποιητής και μουσικός Δημήτριος Σπ. Πελεκάσης (Ζάκυνθος 1881 – Αθήνα 1973).
Το πρώτο διοικητικό Συμβούλιο της Ένωσης απαρτίζουν μερικά από τα σημαντικότερα ονόματα της εποχής. Καθηγητές του Πανεπιστημίου, ανώτατοι κρατικοί υπάλληλοι, επιστήμονες κύρους, έμποροι, εισοδηματίες, ιδιώτες και όσοι άλλοι ήσαν πρόθυμοι να προσφέρουν τον πολύτιμο χρόνο τους και την οικονομική ενίσχυσή τους.

Έτσι βλέπουμε το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο στην ακόλουθη σύνθεσή του:
Πρόεδρος: Ερρίκος Σκάσσης. Αντιπρόεδροι: Κωνσταντίνος Κατσαράς και Ιωάννης Μινέττας, Γενικός Γραμματέας: Πέτρος Σερράος, Ταμίας: Κλέων Κήττας, Έφορος: Λεωνίδας Χαραλάμπους, Μέλη: Σόλων Βούλγαρης, Άγγελος Ιωαννίδης, Αλέξανδρος Καλφόπουλος, Ιωάννης Κατσαμπής, Δημήτριος Μπάτσας, Μενέλαος Νικολαϊδης, Νικόλαος Πράτσικας, Ιωάννης Φιξ και Σπύρος Χατζηκυριάκος.
Στη συνέχεια το Διοικητικό Συμβούλιο, πλαισίωσαν και άλλες προσωπικότητες του Φαλήρου και της Αθήνας γενικά, όπως ο Αρίστιππος  Σχορτσανίτης (μετέπειτα Πρόεδρος) ο Γεώργιος Αμάραντος, ο Νικ. Αντωνόπουλος, ο Γεώργιος Κόπανος, ο Σπ. Παπαντωνίου, ο Ανδρέας Τσιμένης ο Αναστασ. Ακίλογλου, ο Αρ. Σακκοράφος, ο Ιωάννης Δαρειώτης ο Ιωάννης Λάππας, ο   Κιουρτσιδάκης, ο Γεώργιος Χαραμής, ο Αντώνιος Φιξ, ο Κ. Ιζαϊλωφ, ο Νικ. Χαραλάμπους, ο Αλεξ. Κρίκος, ο Λεωνίδας Χαραλάμπους, ο Σταμάτιος Δρίτσας, ο Ιωάννης Καίνιχ, ο Πολύγνωτος Χατζημανώλης. ο Άγγελος Φέτσης (μετέπειτα Πρόεδρος), ο Δημήτριος Λεβίδης, ο Απόστολος Βαρώνης, ο Οδυσσέας Οικονόμου, ο Άγγελος Ζαμπάκης, ο Αντώνιος Χριστοδουλίδης, ο Αντώνιος Χατζής, ο Νικόλαος Βλαχάκης, ο Δημήτριος Ανδρόνικος, ο Αναστάσιος Βογιατζόγλου, ο Γιώργος Σωσσίδης, ο Απόστολος Καρακαντάς, ο Ιωάννης Καλούμενος, ο Οδυσσέας Οικονόμου, ο Γ. Σακελλαρίου και άλλοι.
Θεωρώ υποχρέωσή μου στην ιστορική μνήμη να αναφέρω όλα αυτά τα ονόματα και επιφυλάσσομαι σε επόμενο σημείωμα να αναφέρω και τα ονόματα και όσων άλλων είχαν σημαντική προσφορά στη Φαληρική Ένωση και γενικότερα στο Παλαιό Φάληρο, στη λαμπρή δεκαετία του 1930.

Όμως ο σκοπός του μικρού αυτού πονήματος δεν είναι να αναδείξω το έργο και το ρόλο της Φαληρικής Ένωσης τη δεκαετία αυτή, αλλά να ανασύρω από τη λήθη που έχει σκεπάσει δυστυχώς την εποχή αυτή, ένα σημαντικό δημιούργημα της εποχής αυτής και μία προσφορά των εραστών αυτών του Φαλήρου, στον τόπο που τόσο αγάπησαν και τόσο μόχθησαν για την πρόοδό του.
Το 1934, πρώτο χρόνο της δραστηριότητας της Ένωσης, η Διοίκηση κατέβαλε κάθε είδους προσπάθειες για να βρει πόρους και να υλοποιήσει έτσι τους σκοπούς του Συλλόγου.  Μεταξύ των προσπαθειών αυτών ήταν η έκδοση και πώληση μιας παρτιτούρας που περιείχε τα λόγια και τη μουσική του τραγουδιού του Φαλήρου της περίφημης «βαρκαρόλλας».
Για το σκοπό αυτό ανέθεσε στη δεσποινίδα Διδώ Δραγάτση, να γράψει τους στίχους και στον επιφανή αρχιμουσικό και συνθέτη Στέφανο Βαλτετσιώτη  (Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών 1952), να συνθέσει τη μουσική.

Από την Έκθεση Πεπραγμένων του Διοικητικού Συμβουλίου της Φαληρικής Ενώσεως του έτους 1934 και από το κεφάλαιο «ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ», αντιγράφω τα ακόλουθα:
«Προέβημεν, καταβαλλόντος το τρίτον της σχετικής δαπάνης του Γεν. Γραμματέως της Ενώσεώς μας κ. Πέτρου Σερράου, εις την έκδοσιν προπαγανδιστικού μουσικού τεμαχίου, της βαρκαρόλλας «Στου Παλιού Φαλήρου τ’ Ακρογιάλι» συνθέσεως του κ. Στέφανου Βαλτετσιώτη, εις 1500 αντίτυπα».
Η τιμή πωλήσεως αντιτύπων του «προπαγανδιστικού μουσικού τεμαχίου» της παρτιτούρας της βαρκαρόλλας δηλαδή, το εξώφυλλο της οποίας ήταν τυπωμένο με ωραιότατα μπλε χρώματα, ήταν 15 δραχμές.

Δυστυχώς η «βαρκαρόλλα» μπορεί να πέτυχε μεν καλλιτεχνικά και τραγουδιόταν από όλα τα στόματα των Φαληριωτών, σε όλες τις εκδηλώσεις, οικονομικά ΑΤΥΧΗΣΕ (;). Είναι ζήτημα αν πουλήθηκαν έστω και 100 αντίτυπα αυτού του «μουσικού τεμαχίου».
Αξίζει τον κόπο να μεταφέρω εδώ τους στίχους της «βαρκαρόλλας».

Νυχτιές μαγεμένες, τρελλές
στου Παληού Φαλήρου
τ’ ακρογιάλι το γλυκό.
Ψηλά το φεγγάρι γελά
και το κάθε κύμα
κρύβει κι’ ένα μυστικό
κι’ ο κάθε νηός νοιώθει ευθύς
την καρδιά του να σπαρταρά
από καϋμό κρυφό.

Ζητά μι’ αγάπη μυστική
μεσ’ τη νυχτιά τη μαγική
κ’ ενώ η θάλασσ’ αργοκυλά
τραγουδά απαλά.

Σαν του Παληού μας τ’ ακρογιάλι
δεν είδα ποτέ τόσο μαγικό.
Στην γαλανή ώμορφή του αγκάλη
νοιώθεις δυνατό μύρο ερωτικό.

Σου φέρνει ο μπάτης δροσάτα χάδια
σαν κυλά γοργά η βάρκα στον αφρό
και τα ζευγάρια περνούν τα βράδυα
σαν σε όνειρο γλυκό μεθυστικό.

Ά! Νυχτιές μαγεμένες τρελλές
στου Παληού Φαλήρου τ’ ακρογιάλι το γλυκό.
Μακρυά ο καθένας γλυκά
θα θυμάται πάντα του Παληού την ωμορφιά.  


Μια πολύμηνη έρευνα, αλλά περισσότερο η βοήθεια της τύχης με έφερε μπροστά σε ένα αυθεντικό αντίτυπο .  Στο σημείο αυτό θέλω να ευχαριστήσω το φίλο μου διαπρεπή δικηγόρο, φιλότεχνο, συλλέκτη, τεχνοκριτικό και συγγραφέα Δημήτρη Ταταράκη, για τη δωρεά του σχεδόν μοναδικού και σπάνιου αυτού ντοκουμέντου.
Το εξώφυλλο έχει μια σύνθεση μάλλον αφηρημένη, που οπωσδήποτε παραπέμπει σε μια βάρκα με πανί, ενώ λούζει τη θάλασσα, ένα κίτρινο ολόγιομο φεγγάρι. Το σχέδιο συμπληρώνουν τα ονόματα των συντελεστών και η σφραγίδα της «Ένωσης».
Στην μετά το εξώφυλλο σελίδα της παρτιτούρας αναφέρεται ότι είναι έκδοση της Φαληρικής Ενώσεως,  υπάρχει τυπωμένη ενυπόγραφη αφιέρωση του Στεφάνου Βαλτετσιώτη «Στη Φαληρική Ένωσι (sic) Παλαιού Φαλήρου» και  σημειώνεται ότι «Εγράφη εις το Ξενοδοχείον Φαληρικόν» (του Πέτρου Σερράου).

Η παρτιτούρα επανεκδόθηκε μεταπολεμικά σαν πάρτα»,από τον οίκο Ν. Ανδρεάδη και Φ. Νάκα όπως εξάγεται από μια με ημερομηνία 9/9/47 αφιέρωση του συνθέτη στο εξώφυλλο της παρτιτούρας, σε έναν μη κατονομαζόμενο «αγαπητό του φίλο και εξαίρετο τενόρο». Η σύνθεση του εξωφύλλου είναι διαφορετική, αλλά πάνω στην κεντρική ιδέα της σύνθεσης της αρχικής παρτιτούρας.
Στην πρώτη εσωτερική σελίδα, η τυπωμένη αφιέρωση έχει αλλάξει. «Στον αγαπητό μου αδελφό και προστάτη μου Γεωργή» γράφει τώρα ο Βαλτετσιώτης. Το Copyright, έχουν πλέον οι νέοι εκδότες.     


ΒΑΣΙΛΗΣ Ε. ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ
   Δικηγόρος
Πρόεδρος «Αρχείου Ιστορίας Παλαιού Φαλήρου»

Κύλιση στην Αρχή
faliros.gr designed by efuture.gr
Don't have an account yet? Register Now!

Sign in to your account